ზოგადი მიმოხილვა

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური სამუშაო ძალის სტატისტიკას შინამეურნეობების შერჩევითი გამოკვლევის საფუძველზე აწარმოებს. კვლევის მთავარი მიზანია 15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის შესახებ სამუშაო ძალის (დასაქმებული, უმუშევარი, სამუშაო ძალის გარეთ მყოფი მოსახლეობა) მაჩვენებლების წარმოება.

1998-2016 წლებში სამუშაო ძალის მაჩვენებლების წყაროს წარმოადგენდა შინამეურნეობების ინტეგრირებული გამოკვლევა. 2017 წელს შინამეურნეობების ინტეგრირებულ გამოკვლევას გამოეყო სამუშაო ძალის მოდული და ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელ სამუშაო ძალის გამოკვლევად.

01

შერჩევა და როტაცია

შინამეურნეობების შერჩევის ზომა და გამოკითხვის სქემა
შერჩევის ზომა
1998–2016≈ 3 400 შინამეურნეობა
2017–2018≈ 6 000 შინამეურნეობა
2019 წლიდან≈ 6 400 შინამეურნეობა

2017 წლამდე შერჩეული შინამეურნეობა ერთი წლის განმავლობაში 4-ჯერ (კვარტალში ერთხელ) გამოიკითხებოდა, შემდეგ კი მისი ჩანაცვლება ხდებოდა ახალი შინამეურნეობით. თითოეულ თვეში ახლად შერჩეული შინამეურნეობების წილი შეადგენდა 1/12-ს, შესაბამისად წლის განმავლობაში ხორციელდებოდა მთელი შერჩევის განახლება.

2017 წლიდან შინამეურნეობები გამოიკითხება 2-(2)-2 როტაციული სქემის მიხედვით, რაც ნიშნავს, რომ შერჩეულ მისამართზე მცხოვრებ შინამეურნეობაში ინტერვიუები ტარდება ზედიზედ ორ კვარტალში, ხოლო შემდეგი 2 ინტერვიუ ტარდება ორი კვარტლის გამოტოვებით, მომდევნო წლის იმავე კვარტალებში. ყოველკვარტალურად ახლად შერჩეული შინამეურნეობების წილი შეადგენს 1/4-ს.

სამუშაო ძალის გამოკვლევას ექვემდებარებიან კერძო შინამეურნეობებში მცხოვრები 15 წლის და უფროსი ასაკის წევრები. გამოკვლევიდან გამოირიცხება:

გამოირიცხება შემდეგი კატეგორიები
  • პირები, რომლებიც არ იმყოფებიან შინამეურნეობაში 12 თვის და მეტი პერიოდის განმავლობაში
  • სამხედრო პირები (წვევამდელები და სამხედრო პირები), რომლებიც ცხოვრობენ ყაზარმებში
  • საპატიმროებში, ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებში, მოხუცთა თავშესაფრებში, ინტერნატებსა და სხვა ინსტიტუციურ დაწესებულებებში მცხოვრები პირები
02

მეთოდოლოგიური საფუძველი

შსო-ს საერთაშორისო სტანდარტები

2020 წლამდე სამუშაო ძალის სტატისტიკის მეთოდოლოგიურ საფუძველს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (შსო) მიერ შრომის სტატისტიკოსთა მე-13 საერთაშორისო კონფერენციაზე მიღებული სტანდარტები წარმოადგენდა. 2020 წლიდან საქსტატმა დანერგა მე-19 და მე-20 კონფერენციაზე მიღებული სტანდარტები და მეთოდოლოგია.

შსო-ს ახალი სტანდარტით თვითდასაქმებულებად აღარ ითვლებიან საკუთარ ოჯახურ მეურნეობაში მომუშავე პირები, რომლებიც არ არიან ბაზარზე ორიენტირებულები და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციას აწარმოებენ უმთავრესად საკუთარი მოხმარებისათვის.

03

ცნებები და განმარტებები

სამუშაო ძალის მაჩვენებლები და გაანგარიშების მეთოდი

სამუშაო ძალა

სამუშაო ძალა
დასაქმებული და უმუშევარი მოსახლეობა.

დასაქმება

დასაქმებული
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის (გამოკითხვის მომენტის წინა 7 დღე) განმავლობაში მუშაობდა სულ მცირე ერთი საათი მაინც შრომის ანაზღაურების ან მოგების მიღების მიზნით, ან დროებით არ იმყოფებოდა სამუშაოზე შვებულების, ავადმყოფობის, ტექნიკური, ეკონომიკური ან სხვა მსგავსი მიზეზების გამო.
დაქირავებული
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის განმავლობაში ასრულებდა განსაზღვრულ სამუშაოს სულ მცირე ერთი საათი მაინც შრომის ანაზღაურების მიღების მიზნით, ფულადი ან ნატურის სახით, ან დროებით არ იმყოფებოდა სამუშაოზე შვებულების, ტექნიკური, ეკონომიკური ან სხვა მსგავსი მიზეზების გამო.
თვითდასაქმებული
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა სულ მცირე ერთი საათი მაინც მოგების მიღების მიზნით ან დროებით არ იმყოფებოდა სამუშაოზე.
არასრულად დასაქმებული
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც აკმაყოფილებს შემდეგ სამ პირობას: 1. განაცხადა, რომ იყო არასრულად დასაქმებული; 2. გასული 4 კვირის განმავლობაში ეძებდა სხვა ან დამატებით ანაზღაურებად სამუშაოს ან ცდილობდა საკუთარი საქმის წამოწყებას; 3. მზად იყო დაეწყო მეტი დროით მუშაობა მომდევნო 2 კვირაში.
არაფორმალური დასაქმება
არასასოფლო-სამეურნეო სექტორში დასაქმებულები, რომლებიც თავიანთ სამუშაოზე არ იყვნენ ან ნაწილობრივ იყვნენ დაცული ფორმალური შეთანხმებებით (არ იხდიდა საშემოსავლო გადასახადს ხელფასიდან; ან/და დასაქმებულს არ შეეძლო ესარგებლა ანაზღაურებადი ყოველწლიური შვებულებით; ან/და დასაქმებულს არ შეეძლო ესარგებლა ანაზღაურებადი საავადმყოფო ფურცლით ავადმყოფობის შემთხვევაში; ან/და დამსაქმებელი არ იხდიდა საპენსიო ფონდში შენატანს) ან განსაზღვრავენ საკუთარი დასაქმების სტატუსს, როგორც ოჯახის საწარმოში/მეურნეობაში დამხმარე ან მუშაობენ საწარმოებში, რომლებიც არ არის რეგისტრირებული.

უმუშევრობა

უმუშევარი
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის (გამოკითხვის მომენტის წინა 7 დღე) განმავლობაში არ იყო დასაქმებული, გასული 4 კვირის განმავლობაში აქტიურად ეძებდა სამუშაოს და პოვნის შემთხვევაში მზად იყო მუშაობის დასაწყებად მომდევნო 2 კვირის განმავლობაში.
ხანგრძლივი დროით უმუშევარი
პირი, რომელიც უმუშევარია 12 თვის ან მეტი ხნის განმავლობაში.

სამუშაო ძალის გარეთ მყოფი მოსახლეობა

სამუშაო ძალის გარეთ მყოფი მოსახლეობა
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის (გამოკითხვის მომენტის წინა 7 დღე) განმავლობაში არ იყო დასაქმებული, არ ეძებდა სამუშაოს გასული 4 კვირის განმავლობაში და/ან არ იყო მზად მუშაობის დასაწყებად უახლოესი 2 კვირის განმავლობაში.
პოტენციური სამუშაო ძალა
15 წლის და უფროსი ასაკის პირი, რომელიც გამოსაკვლევი პერიოდის განმავლობაში არ იყო არც დასაქმებული და არც უმუშევარი, ამასთან: ა) გასული 4 კვირის განმავლობაში აქტიურად ეძებდა სამუშაოს, მაგრამ მზად არ იყო მუშაობის დასაწყებად უახლოეს 2 კვირაში; ან ბ) არ ეძებდა სამუშაოს გასული 4 კვირის განმავლობაში, მაგრამ მზად იყო მუშაობის დასაწყებად უახლოეს 2 კვირაში.

სამუშაო საათები

ფაქტობრივად ნამუშევარი საათები
მოიცავს დროს, რომელსაც საანგარიშო პერიოდში (გამოკითხვის მომენტის წინა 7 დღე) დასაქმებული პირები ხარჯავენ უშუალოდ სამუშაოს შესრულებაზე ან მასთან დაკავშირებულ საქმიანობებზე; ასევე, მოიცავს სამუშაოს დროებით შეჩერებისა და მოკლე შესვენების დროს.
ჩვეულებრივი ნამუშევარი საათები
წარმოადგენს ხანგრძლივი დაკვირვების პერიოდის განმავლობაში, კვირაში ყველაზე ხშირად ფაქტობრივად ნამუშევარი საათების რაოდენობას.
NEET
ახალგაზრდები, რომლებიც არ სწავლობენ, არ არიან დასაქმებულები და არ გადიან ტრენინგებს (NEET) — იმ ახალგაზრდების პროცენტული წილი შესაბამისი ასაკის მოსახლეობაში, რომლებიც არ სწავლობენ, არ არიან დასაქმებულები და არ გადიან ტრენინგებს.
04

გაანგარიშების მეთოდი

სტატისტიკური მაჩვენებლების გამოთვლის ფორმულები
  • სამუშაო ძალის
    მონაწილეობის დონე     (%) = სამუშაო ძალა15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობა × 100
  • დასაქმების დონე (%) = დასაქმებული15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობა × 100
  • უმუშევრობის დონე (%) = უმუშევარისამუშაო ძალა × 100
  • ხანგრძლივი
    უმუშევრობის დონე     (%) = ხანგრძლივი დროით უმუშევარისამუშაო ძალა × 100
  • არასრული დასაქმებისა და
    უმუშევრობის კომბინირებული დონე     (%) = არასრულად დასაქმებული + უმუშევარისამუშაო ძალა × 100
  • გაფართოებული სამუშაო ძალა = სამუშაო ძალა + პოტენციური სამუშაო ძალა
  • უმუშევრობისა და პოტენციური
    სამუშაო ძალის კომბინირებული დონე     (%) = უმუშევარი + პოტენციური სამუშაო ძალაგაფართოებული სამუშაო ძალა × 100
  • არასრულად გამოყენებული
    სამუშაო ძალის დონე     (%) = არასრულად დასაქმებული + უმუშევარი
    + პოტენციური სამუშაო ძალა    გაფართოებული სამუშაო ძალა     × 100